Rozwiązywanie zadań z chemii: POBIERANIE PRÓBKI
Próbka reprezentatywna – próbka pobrana, obrabiana i przechowywana w ten sposób, by jej skład chemiczny był możliwie najbardziej zbliżony do przeciętnego, średniego składu całkowitej ilości analizowanego materiału.
Przykładowe możliwości popełnienia błędu w zależności od stanu skupienia
materiału badanego:
- gazy: wykroplenie, rozwarstwienie (stratyfikacja), adsorpcja na ściankach
- ciecze: ulatnianie się, adsorbowanie, absorpcja, wytrącanie się,
- mat. maziste: niejednorodność składu
- ciała stałe: niejednorodne mieszaniny o różnym uziarnieniu
Ogólny schemat i zasady pobierania próbek do analizy
Z całkowitej ilości materiału (np. hałda, produkcja dobowa, ładunek statku, pociągu) pobiera się (w sposób loswy) partię materiału (szarża produkcyjna, wagon, worek). Z różnych, losowych miejsc partii materiału pobieramy tzw. próbki pierwotne (jednostkowe). Ilość i sumaryczna wielkość próbek pierwotnych wynosić powinna 0,01÷1% wielkości partii materiału. Zależy to od stopnia jednorodności materiału (im bardziej jednorodny tym mniejsze próbki pierwotne).
Przez połączenie poszczególnych próbek pierwotnych otrzymujemy próbkę ogólną. Próbkę ogólną dokładnie się rozdrabnia, przesiewa i miesza. Zmniejszenie masy próbki ogólnej przez np. ćwiartkowanie prowadzi do otrzymania średniej próbki laboratoryjnej. Próbkę tą dzieli się na trzy części, z których jedna przeznaczona jest do analizy, drugą przekazuje się zleceniodawcy analizy, natomiast trzecia trafia do archowum jako tzw. próbka rozjemcza.
Jako ogólną zasadę należy przyjąć iż próbka powinna być tym większa im mniej
jednorodny jest materiał badany.
Zasadnicze czynniki warunkujące reprezentatywność próbki
- Pobrana próbka musi być dostatecznie duża.
- Próbki pierwotne pobrane losowo.
- Należy zapewnić niezmienność składu pobranej próbki ogólnej na wszystkich dalszych etapach .
- Należy zapobiegać rozfrakcjonowaniu próbki ogólnej, czy też przelewaniu roztworów zawierających lotne składniki.
- Średnia próbka powinna być doskonale jednorodna.
- w laboratorium należy zwrócić szczególną uwagę na:
-Współmierność używanych podczas analizy naczyń.
-Dokładne wymieszanie roztworów w kolbie miarowej.
-Unikanie zanieczyszczenia próbki (kontaminacja) lub ulatniania się analitu.
